Yazar: gizemkarayılan

atıksız okul, Çevre eğitimi, Çevreci etkinlik, deney, Genel

Atıksız Etkinlik: Donma Noktası Deneyi

gizemkarayılan

Kış mevsiminin dolu dizgin yaşandığı günlere kondurulabilecek güzel bir konu donma noktası 🙂 Kardan adamdan başlar da donan göllerde yaşayan balıklara, buz üzerinde kayan insanlara, eriyen buzullara kadar uzanır da gider. Geniş çerçevede bilimsel sohbete de müsaade edebilecek bu konuyu çocuklarla çalışmak istediğinizde bir kılavuzla ele almanıza yardımcı olmak istedim. Bu kılavuz, çocukları tek başlarına çalışma konusunda desteklemesinin yanında, yetişkin sohbetleri ile de kaliteli vakit geçirmeye de fırsat yaratacaktır. Dilediğiniz yönde kullanabilirsiniz.

Kimler için?

Kılavuz kaba taslak 9+ yaş için diyebiliriz. Kaba taslak diyoruz çünkü biliyoruz ki her çocuk özeldir 🙂 Burada mesele çocuğu iyi tanıyabilmektir. Bunun haricinde doğayı gözlemlemeyi seven her çocukla çalışılabilecek bir kılavuz.

Neler var?

Her şey donma noktası üzerine basit bir deney ile başlıyor! Bilimsel süreç becerilerini destekleme, çevreye yönelik farkındalık kazandırma, eyleme dönüştürmeyi destekleme derken neden Dünya’nın farklı coğrafyaları üzerine konuşup kazanımlara kazanım katmayalım? Çok yönlü bu kılavuzu hemen indirmek için yazının sonuna gidebilir ya da püf noktaları değerlendirmek için yazıyı okumaya devam edebilirsiniz.

Kılavuzda püf noktalar

Deneyde kazanımın “Saf maddelerin belirli erime ve donma noktaları vardır.” üzerine olması yanında farklı kazanımlar da göz önüne alındı. Çünkü bu kadarla sınırlı kalabilir miyiz? Tabiiki hayır! Alt kazanımları hedeflemeden olmaz! 🙂 Deney ile bilimsel süreç becerileri kazanımına katkı sağlanması amaçlandı. Bunun için deney, gözlem tablosu ile desteklendi. Deneyi gerçekleştiren çocuğun “gözlem tablosu” doldurması bilimsel süreç becerileri adına büyük önem arz etmekte.

Çocuklara, deneyi kurarken kullanacakları malzemelerin seçimi konusunda farkındalık yaratmak adına seçim sunuldu. Böylece yapılacak deneyin atık çıkarılmadan yapılabileceği üzerine alternatiflerin olduğu algısı oluşturulabilir. Sohbetlerle derinleştirilebilecek kısımları aşağıda görselleriyle özetledim.

Bu aşamada malzeme seçiminde çevreci tutum geliştirmek adına sohbet zenginleştirilebilir
Atıksız deney
Suyun yüzeyden donduğunu görmek adına suyun donması tekrar incelenebilir
Grönland üzerine araştırma yapılıp bölgenin tanınması planlanırken küresel ısınma ile ilgili yorumlamalar ve araştırmalar da beklenmekte

Çocuklarla birlikte çalışma deneyimlerinize dair paylaşımları heyecanla bekliyor olacağım! Fikir, öneri ve sorular için yorumlarda ya da instagram hesabımızda buluşabiliriz. Kılavuzu aşağıya tıklayarak indirebilirsiniz.

Atıksız Deney: Donma Noktası Kılavuzuİndir

Bol kazanımlı olması dileğiyle,

Keyifler!

atıksız okul, Çevre eğitimi, Çevreci etkinlik, Etkinlik, geri dönüşüm, yeniden kağıt

Yeniden Kağıt

gizemkarayılan

Madem çok atık kağıt çıkarıyoruz, o zaman dönüştürelim! Çocukların en bol çıkardıkları atık olabilir kağıt. Bu atıkları çevre duyarlılığına yönelik alışkanlıklara çevirmenin en güzel hali yeniden kağıt yapmak!

Yeniden kağıt


Bu etkinlik sonrasında evde/okulda çocukların bir kağıt yapma köşesini kendiliğinden oluşturduklarını gözlemleyeceksiniz 🙂

Kendi yaptıkları kağıtlara yazıp çizmeye nasıl heveslendiklerini hatta bunlardan defterler yapmaya uğraştıklarını göreceksiniz ki defter sürecinin bol kazanımları başka yazı konusu.

“Ne lazım?” kısmı bu kez her zamankinden basit:

Bir miktar atık kağıt, süzgeç niteliğinde çerçeve, bez, süzgecin girebileceği genişlikte bir boş kova ve olabildiğince çocuk!

Şu konuya biraz değinelim:

Elekli Çerçeve

Alttaki telli, üstteki boş çerçeveler

İki adet aynı ölçülere sahip çerçeve kullanıyoruz. Tek fark çerçevelerden birinin ince bir telle elek görünümü kazanması 🙂

Sudaki incecik parçaları yeniden bir araya getirebilmek için elekli olanı; kağıdın kenarlarını belirleyip sınır oluşturabilmek için ise boş olan çerçeveyi kullanıyoruz.

Boş çerçevemiz olmadan da kağıdı pekala yapabiliriz. Kenar kısımlarını daha sonra makasla dilediğimiz şekilde kesip düzenleyebiliriz.

Amaç iki yüzü de kullanılmış, artık kullanılmayacak olan kağıtlarımızı yeniden kullanılabilir hale getirmek. Bu esnada tabii ki motor becerilerimizi ve sohbet muhabbet kanallarımızı işe koşmak 🙂

Nasıl Yapılır?

Öncelikle kağıtlarımızı stresi atacak ölçüde parçalıyoruz. Çocuklar bayılıyor ve kalabalık gruplarda burada bir işbirliği, bir dayanışma meydana geliyor. Dışlanan öğrencileri grup içine almada etkili olduğu gözlemlendi!

Ufak parçalara ayrılmış kağıtlar kova içerisinde sıcak su ile buluşturulup yaklaşık bir gün bekletiliyor. Burada işin içine biraz “sabır” kavramını yerleştirmek amaçlı bu beklemeyi önemsiyorum 🙂 Yumuşamaya başlayan kağıtlar yavruların elleriyle eciş bücüş edilmesi suretiyle iyice ufalanır.

Kağıtların iyice içi dışına çıkmış ve suyun rengi bulanıklaşmışsa her şey yolunda, süperiz demektir. Hatta kağıtlarımızı çiçeklendirmek adına kovaya kurumuş çiçekler serpiştirebilir; renklendirmek adına da bitkisel kaynaklı renklendiriciler kullanılabilir.

Bakınız çiçeklendirmek ve bakınız renklendirmek! Burada renklendirme için kırmızı lahananın sıcak suya bıraktığı renkten faydalandık. Pancar, ıspanak gibi rengini vermekten sakınmayan bitkilerimize rahatça sığınabiliriz 🙂

Dilerseniz suyu bitkilerden yararlanarak renklendirebilir, içine çiçekler atıp kağıtlarınızda çocuklarınızdan daha çiçek olmasın, mis çiçekler açtırabilirsiniz. Kova içine tohum atıp bu kağıdı toprağa bıraktığınızda ise cidden çiçekler açtırabilirsiniz 🙂

Bu noktadan sonra iş, elekli çerçeve ile kağıdı yeniden toparlamaya geliyor. Elekli çerçeveyi kovaya nasıl koyduğumuz önemli. Eleklerden içi boş olanı, telli olanın zımbalı kısmı üzerine yerleştirip kovaya öyle daldırırsak kağıdımızın kenar kısımlarını da netleştirmiş oluruz.

Kovaya daldırıp çıkardığımız elekli çerçevemizi şöyle bir suyundan arındırıyoruz. Boş çerçeveyi usulca kenara alıp telli çerçeveyi toplanan kağıdın beze gelmesi suretiyle seriyoruz.

Suyun fazlasını alıyor, kağıt hamurlarının birbirine iyice yapışmasını destekliyoruz.

Dilerseniz bir kez kendiniz yapıp gösterin, dilerseniz serbest bırakın keşfetsinler! Farklı çocuklar farklı kazanımlardır. Kazandırdığınız yenilikleri ve deneyimlerinizi bizimle de paylaşmanız çok mutlu edecek!

Bol kazanımlı olması dileğiyle,

Keyifler!

Etkinlik

Temizlik Sirkesi

gizemkarayılan

Kış mevsimi ile birlikte okulda evde mis gibi narenciye kokuları sarıyor dört bir yanı. Kışın elimizde bol bulunduğundan herhalde, portakal kabuklarıyla uğraşarak başlıyor her şey. Çokça etkinlik bulabiliriz severek tükettiğimiz narenciyelerimizin kabuklarıyla.

Geçen yıl portakal kabuklarından deterjan yapma tutkusu ile pandemiye giriş yapmış, ben çocukların pandemi telaştan tutkuyu bir köşeye koyacaklarını sanarken etkinlik evlere taşınmıştı.

Kabuklardan sirke yapmak ise üç kış önce atıksız ev blogunda rastladığım bir tarifti. Eh bizim öğrendiğimiz çocukların öğrendiği; bizim alışkanlığımız çocukların alışkanlığı… 🙂 Bir süre sonra portakal kabuklarının başka yere gitmesine kıyamıyor, portakalı soyan kişinin elinden fütursuzca alınıp kavanoza atılıveriyor.

Çocuklarla yapmayı alışkanlık haline getirdiğimizde araya uzaktan eğitim süreci girince etkinliği aktarabilmek için yönergeler bulunduran kılavuz ihtiyacı duydum. Yönergelerle sirke yapımı, bu süreçte evde gerçekleştirilecek etkinliklere de güzel bir alternatif olacaktır.

Ne Kazandırır?

  • Etkinlik sirke olunca evdeki yetişkinlerin dahil olmaması durumu söz konusu olmayacak, birlikte çalışmalar başlayıp kaliteli vakit geçirme şansı sunulmuş olacaktır.
  • Etkinlik sırasında sirke anası üzerinden maya mantarlarına değinilmesi teorik bilgiyi destekleyici olacaktır.
  • Sirkenin karıştırılması sürecinde çocuklar sabırla beklemeyi öğreneceklerdir. Bu süreçte “Temizlik Sirkesi Kılavuzu”nda yer alan Tarih Kutucukları ya da ağaca Meyve Ağacı etkinliklerini kullanabilirsiniz. Kullanım şekli konusunda çocuğun geliştirmek istediğiniz becerilerine göre esneklik sağlamaktadır.
  • Karıştırıp bekleme sırasındaki gözlemlerin bir not defterine not alınması tavsiye edilir. Etkinliğin bilimsel boyut kazanmasını destekleyici olacaktır.
  • Çocuklar kendi yaptıkları temizlik ürünü ile evde/okulda işlere ortak olma keyfini yaşarlar 🙂
  • Süreç gerektiren bu etkinlikte sorumluluk tamamen onlardayken çocukların etkinlik içindeki hareketlerini, yönergelere sadakatlerini gözlemleyip onları daha iyi tanımanıza yardımcı olacaktır.

Tıpkı zehirsiz deterjan etkinliğimizde olduğu gibi bu etkinlikte de piyasadan alınan deterjanların kullanımı sonrasında ortaya çıkan plastik atıkları ve lavabodan döküldüğü anda sulara karışıp zarar vermeleri üzerine dikkat çekilmesi, çocukları bilinçlendirmeye fayda sağlayacaktır.

Bu mis kokulu alışkanlık bizde acaba kaçıncı kışına giriyor 🙂 Okul koridorlarına yayılan narenciye kokusunun evlere uzandığını görmek keyfini beraberce tatmak için kılavuz aşağıda 🙂

Bol kazançlı olması dileğiye,

Keyifler!

TemizlikSirkesiOSAİndir

Etkinlik

Zehirsiz Deterjan

gizemkarayılan

Ortaokul öğrencilerinin yavaştan element-bileşik-karışım kavramlarıyla tanıştığı aylara girişimizi yaptık. Bu vakitlerde öğrenciler öğrendikleri teorik bilgileri -siz öncü olmasanız dahi- günlük yaşamlarıyla ilişkilendirip şaşırmaya bayılırlar. Bu noktada marketlerin hijyen(!) / deterjan bölümleri yavruların gözüne çarpmaya başlıyor. Yaratılacak farkındalığın çok önemli olduğuna inanıyorum.

Bileşikleri öğrenmeye başlayan çocuklara evlerinde halihazırda kullanılan piyasadaki deterjanların içeriklerini araştırmaları üzerine ve kendi deterjanlarını yapmalarına yönelik görevler verilmesi farklı bir rehberlik biçimi olacaktır 🙂 Öğrendiği konu ile farklı bir dili -bilimsel dil- anlayıp yorumlaması ve ürün çıkarmasını mı dersiniz yoksa araştırma görevleriyle aslında literatür taraması yapıyor olmasının güzelliğine mi değinirsiniz yoksa çevre duyarlılığını artırıp bilinçlendirmeye yönelik işler peşinde olduğuna mı sevinirsiniz! Nerden baksanız kazanımlar cümbüşü 🙂 Üstelik 21. yüzyılda çocuklarımıza kazandırılması gereken becerilere hitap etmesi ile de kalbimizi kazanan bir etkinlik.

Temizlik sektörünün ürünleri açısından geniş bir yelpazesi olsa da zehirsiz olmasını talep ediyorsak şöyle bir usta yazıları incelediğimizde basit malzemelerin yeterli olduğu sonucuna ulaşıyoruz 🙂

Temel amacımız öğrencinin araştırmaya teşvik edilmesi. Yazının sonunda bu amaca hizmet eden etkinlik kılavuzumuza ulaşabilirsiniz. Bu etkinlik döneminde sınıfta farklı amaçlara hizmet eden temizlik malzemeleri uçuşuyor oluyor. En popüler, tükenmek bilmeyen, birinin bittiği ötekinin başladığı tarifimiz narenciye kabuklarından temizlik sirkesi olsa da onu takip eden bir diğer tarifimiz de çamaşır makinesi deterjanı 🙂 Portakal kabuklarından yüzey temizleyici de hiç fena olmayan bir cezbediciliğe sahip…

Tarifler araştırma sonuçlarına göre sürekli güncellenen cinsten. Çünkü çocuklardan gelen yeni önerilerle yeni denemeler gerçekleşiyor. Bizden test edilmiş onaylanmış bir çamaşır makinesi deterjan tarifi gelsin. Bu tarif çocukların farklı tarifleri araştırıp deneyimlemeleri sonucu oluşturulmuştur.

Ne Lazım?

Ölçü için bir kap -bardak/beherglas vs.

1 ölçü rendelenmiş sabun,

1 ölçü sodyum bikarbonat -Karbonat- (NaHCO3)

1 ölçü sodyum karbonat- Çamaşır sodası (Na2CO3)

Sevdiğimiz bir uçucu yağ

Nasıl Yapılır?

  1. Sabun bir ölçü olacak kadar rendelenir.

Bu kısım her motor becerisine hitap eden etkinlikte olduğu gibi çocuklar tarafından sevilen ve kapışa giden bir bölüm.

2. Rendelenmiş sabun öteki malzemelerle uçucu yağ da ilave edilerek karıştırılır.

Çalışma sırasında bileşiklerin bilimsel isimleri ile konuşulup formülleri ile yazılması hayata yerleşmesine katkı sunacaktır 🙂 Bu esnada dilediğiniz bilgiyi aşılayın!

Paketleme de bonus 🙂 Marketlerden aldıklarımızla yeniden plastik atık çıkardığımız farkındalığı ile şekillenirken, sulara karışan atıkların yarattığı sıkıntılar üzerine de yine bir çevre duyarlılığı hususundan yeni yollara giriş yapabiliriz.

Bilimsel becerileri destekleyen zehirsiz deterjan kılavuzumuzu aşağıya tıklayarak indirebilirsiniz.

ZehirsizDeterjan Kılavuzİndir

Uygulamalarınızı instagram üzerinden bizimle paylaşabilirsiniz.

Bol kazanımlı olması dileğiyle,

Keyifler!

Etkinlik, uygulama

Biobazlı Plastik!

gizemkarayılan

Küçük bir araştırma ile plastiklerin doğada yok olma sürelerinin 500, 1000, 4000 yıl olduğunu söyleyen farklı kaynaklar olduğunu görüyoruz. Birbirlerinden farklı olsalar da hepsi de oldukça uzun zaman dilimleri. Son yıllarda gördüğümüz farklı bir başlık ise plastiklerin doğada aslında hiçbir zaman tamamen yok olmadığı üzerine.

Yok olmayan plastikler ise doğanın tüm üyeleri tarafından durmaksızın bünyelerine alınmakta, onlarla yaşanmakta. Mikroplastikler bir canlıdan ötekine de besin zincirine katılmakta. Böylece besin zincirimizin yeni vazgeçilmezi (!): Plastikler!

Bu durum üzerine çookça üzülüp yakınabiliriz. Ne kadar ahlanıp vahlansak da yeridir. Ancak sonrasında “ne yapabilirim?” sorusunu soruyorsak ne mutlu 🙂 Öncelikle plastiğin atık olduğu alışkanlıklara alternatifler yaratmak önemli çözüm. Gelelim miniklerimizin ufkunu açmaya…

Plastiklerin doğada çözünmediği üzerine farkındalık yaratabilmek adına yapılabilecek güzel bir etkinlik olmanın yanında biobazlılar konusunda da ufuk açıcı bir etkinlik sayfasındasınız!

Doğaya bırakılanların doğa tarafından kabul ediliyor olması gerektiği bilincini aşılayalım!

Ne Lazım?

Nişasta (1 yemek kaşığı)

Dilediğimiz şekilde kalıp

Su (3 yemek kaşığı)

Sirke (1 çay kaşığı)

Gliserin (1 çay kaşığı)

Gıda boyası*

*bitki temelli renk verici tercihimiz

ölçüleri oranları dahilinde artırabilirsiniz 🙂

Nasıl Yapılır?

  1. Su ve nişastayı ısıya dayanıklı bir kapta karıştırıyoruz.
  2. Sirke ve gliserini de karışıma ekleyip ısıtmaya başlıyoruz.
  3. Isıtma aşamasında sürekli karıştırıyoruz, bir yandan da renk verici boyamızı ilave ediyoruz.
  4. Soğuması için kalıbımıza alıp bekletiyoruz.

Doğaya zararı olmayan plastiğimiz artık hazır ! Boya için ıspanak, pancar gibi renk veren bitkilerin sularını kullanabilirsiniz. Ölçüleri, yapılacak maddeye göre artırarak deneyebilirsiniz.

Çocukları şekil verme konusunda hayal güçleriyle baş başa bırakmak en güzeli olacaktır 🙂

Plastik tabak ve kaşık algısına meydan okuma örneğimiz 🙂 Daha iyisi daima var!

Ölçüleri ve malzemeleri değiştirmeleri konusunda çocukları özgür bırakarak kendi deneyimlerini yaşamalarına fırsat tanıyabiliriz. Bu esnada yapılan çalışmaların daha bilimsel olabilmesi adına deney föyü tadında kullandığımız kılavuzun PDF’ini yazı sonuna ekliyorum. Kılavuz çıktı alınmaksızın dijital olarak da kullanılabilir 🙂

Etkinliği ebeveynler çocuklarıyla evde kaliteli zaman geçirme ve çevreye yönelik olumlu farkındalıklar kazandırma adına uygulayabileceği gibi öğretmenler de benzer kazanımlar için proje görevi gibi noktalarda kullanabilir ve derinleştirebilirler.

Bol kazanımlı olması dileğiyle,

Keyifler!

biyobazli-plastik-1İndir
Genel

Kağıt Hamuru ile Yeniden Kağıt!

gizemkarayılan

Gezegenin sınırlı kaynaklarının kullanımı konusunda çocuklara seslenip onları kıskıvrak konu içine çekebilecek belki de en güzel etkinlik: Kendi kağıdını yap!

Sürdürülebilir bir gelecek için geri dönüşüme sığınmanın yeterli bir çözüm olmadığı açık bir gerçek. Ancak dönüşüm işinin; konuya giriş, farkındalık kazandırma ve ilgi çekme için çevre eğitiminde oldukça işe yarar olduğu söylenebilir.

Özellikle okul çağı çocukların sıklıkla haşır neşir olduğu kağıtların kullanıldıktan sonra kendileri tarafından yeniden üretilip kullanılabilir olması fikri çocukların ilgisini çekiyor.

Yaygın olarak da kullanıldığını düşündüğüm bu etkinliği uygularken, çocukların çevre duyarlılıklarının okşanması yanında, motor becerilerinin ve yaratıcılıklarının desteklendiğini görüyorum.

Nasıl Yapılır?

Çok basit!

Öncelikle çocuklardan evde ya da sınıfta artık kullanılmayacak -belki de ÇÖPe gidecek!- kağıtları avlamalarını isteyerek başlıyoruz.

  1. Toplanan kullanılmış kağıtlar bir kabın/kovanın içine ufak parçalara ayrılmaya başlanıyor. Not: Bu el yorucu kısım toplu bir şekilde yapıldığında çekirdek çitleme keyfi verebiliyor.
  2. Parçalanan kağıtlar üzerine bolca ılık su ekleyip mümkünse bir gün bekletiyoruz.
  3. İyice yumuşayan kağıtları süzüyoruz.
  4. Elimizde kalan bu kağıtların üzerine un ve beyaz tutkal ilave edip en keyifli kısma geçiyoruz: YOĞURMA! Bu noktada beyaz tutkalın yapıştırıcı özelliğinden yararlanmak istiyoruz elbette. Ancak zararı olabileceğinin de farkında olmalıyız. Alternatifleri için çalışıyoruz 🙂
  5. Kağıdın un ve tutkal ile hamur kıvamına gelmesini sağlıyoruz. Yani yorulana, yorulana ve bir daha yorulana kadar yoğurmalıyız. Neyse ki çocuklar yorulmayı severler 🙂
  6. İyice yoğurulan hamurdan küçük parçalar alınıp inceltilerek yeniden kağıt şekline getirilir. Bu parçalar temiz bir kumaş üzerine dizilip kuruması için bırakılır. Üzerlerine tekrar bir kumaş serip ağır kitaplar koyarsanız daha düz olacaktır.

Kuruyan yapraklar -özellikle ilk yapımda- biraz kalın olduysa hamuru daha ince açmak gerektiğini fark edecekler 🙂 Bu yapraklara farklı şekiller verebilir, dümdüz olması için ütüleyenler olabilir, birbirine iliştirilip defter yapılabilir, üzerine not alınabilir, resim yapılabilir. Araba, kalemlik gibi materyaller bile ortaya çıkabiliyor. Sonuçta hayaller özgür…

Aşamalar basit. Önemli olan ise uygulama. Süreçte çocuklarla gerçekleştirilecek sohbet oldukça önemli. Bu esnada kağıt yapımı için ağaçların kullanıldığı, bu esnada su harcandığı gibi konular elbette konuşulmalı. 1 ton kağıdın yaklaşık 17 ağaçtan elde edilebileceği, bu ağaçların 4250 kişiye oksijen sağladığı, bu üretim sırasında 26700 litre su tüketileceği gibi sayısal değerler verilmesi ileri yaşlar için somutlaştırmaya yardımcı olacaktır.

Uygulama her çocuk/çocuk grubunun özelliklerine uygun olarak biçimlendirilebilir. Bu etkinlik yönergeler yukarıda verdiğim gibi net bir şekilde verilerek gerçekleştirilebileceği gibi çocuk/çocuklar malzemelerle baş başa bırakılarak da gerçekleştirilebilir. Ortaya çıkacak keşiflerden sorumluyum, evet 🙂

Çocukların yönergeyi alıp adımları takip ederek kendilerinin sonuca ulaşmasını isteyenler için aşağıya ufak bir kılavuz bırakıyorum. Dijital ortamda kullanabilirsiniz. Çıktı alınarak kullanılması durumunda da yeniden kağıt olabileceğini çocuklarımıza hatırlatabiliriz 🙂

Bol kazanımlı olması dileğiyle,

Keyifler!

Yeniden Kağıt Yapım Kılavuzuİndir