atıksız okul, Çevre eğitimi, Çevreci etkinlik, deney, Genel

Atıksız Etkinlik: Donma Noktası Deneyi

Kış mevsiminin dolu dizgin yaşandığı günlere kondurulabilecek güzel bir konu donma noktası 🙂 Kardan adamdan başlar da donan göllerde yaşayan balıklara, buz üzerinde kayan insanlara, eriyen buzullara kadar uzanır da gider. Geniş çerçevede bilimsel sohbete de müsaade edebilecek bu konuyu çocuklarla çalışmak istediğinizde bir kılavuzla ele almanıza yardımcı olmak istedim. Bu kılavuz, çocukları tek başlarına çalışma konusunda desteklemesinin yanında, yetişkin sohbetleri ile de kaliteli vakit geçirmeye de fırsat yaratacaktır. Dilediğiniz yönde kullanabilirsiniz.

Kimler için?

Kılavuz kaba taslak 9+ yaş için diyebiliriz. Kaba taslak diyoruz çünkü biliyoruz ki her çocuk özeldir 🙂 Burada mesele çocuğu iyi tanıyabilmektir. Bunun haricinde doğayı gözlemlemeyi seven her çocukla çalışılabilecek bir kılavuz.

Neler var?

Her şey donma noktası üzerine basit bir deney ile başlıyor! Bilimsel süreç becerilerini destekleme, çevreye yönelik farkındalık kazandırma, eyleme dönüştürmeyi destekleme derken neden Dünya’nın farklı coğrafyaları üzerine konuşup kazanımlara kazanım katmayalım? Çok yönlü bu kılavuzu hemen indirmek için yazının sonuna gidebilir ya da püf noktaları değerlendirmek için yazıyı okumaya devam edebilirsiniz.

Kılavuzda püf noktalar

Deneyde kazanımın “Saf maddelerin belirli erime ve donma noktaları vardır.” üzerine olması yanında farklı kazanımlar da göz önüne alındı. Çünkü bu kadarla sınırlı kalabilir miyiz? Tabiiki hayır! Alt kazanımları hedeflemeden olmaz! 🙂 Deney ile bilimsel süreç becerileri kazanımına katkı sağlanması amaçlandı. Bunun için deney, gözlem tablosu ile desteklendi. Deneyi gerçekleştiren çocuğun “gözlem tablosu” doldurması bilimsel süreç becerileri adına büyük önem arz etmekte.

Çocuklara, deneyi kurarken kullanacakları malzemelerin seçimi konusunda farkındalık yaratmak adına seçim sunuldu. Böylece yapılacak deneyin atık çıkarılmadan yapılabileceği üzerine alternatiflerin olduğu algısı oluşturulabilir. Sohbetlerle derinleştirilebilecek kısımları aşağıda görselleriyle özetledim.

Bu aşamada malzeme seçiminde çevreci tutum geliştirmek adına sohbet zenginleştirilebilir
Atıksız deney
Suyun yüzeyden donduğunu görmek adına suyun donması tekrar incelenebilir
Grönland üzerine araştırma yapılıp bölgenin tanınması planlanırken küresel ısınma ile ilgili yorumlamalar ve araştırmalar da beklenmekte

Çocuklarla birlikte çalışma deneyimlerinize dair paylaşımları heyecanla bekliyor olacağım! Fikir, öneri ve sorular için yorumlarda ya da instagram hesabımızda buluşabiliriz. Kılavuzu aşağıya tıklayarak indirebilirsiniz.

Bol kazanımlı olması dileğiyle,

Keyifler!

Genel

Kağıt Hamuru ile Yeniden Kağıt!

Gezegenin sınırlı kaynaklarının kullanımı konusunda çocuklara seslenip onları kıskıvrak konu içine çekebilecek belki de en güzel etkinlik: Kendi kağıdını yap!

Sürdürülebilir bir gelecek için geri dönüşüme sığınmanın yeterli bir çözüm olmadığı açık bir gerçek. Ancak dönüşüm işinin; konuya giriş, farkındalık kazandırma ve ilgi çekme için çevre eğitiminde oldukça işe yarar olduğu söylenebilir.

Özellikle okul çağı çocukların sıklıkla haşır neşir olduğu kağıtların kullanıldıktan sonra kendileri tarafından yeniden üretilip kullanılabilir olması fikri çocukların ilgisini çekiyor.

Yaygın olarak da kullanıldığını düşündüğüm bu etkinliği uygularken, çocukların çevre duyarlılıklarının okşanması yanında, motor becerilerinin ve yaratıcılıklarının desteklendiğini görüyorum.

Nasıl Yapılır?

Çok basit!

Öncelikle çocuklardan evde ya da sınıfta artık kullanılmayacak -belki de ÇÖPe gidecek!- kağıtları avlamalarını isteyerek başlıyoruz.

  1. Toplanan kullanılmış kağıtlar bir kabın/kovanın içine ufak parçalara ayrılmaya başlanıyor. Not: Bu el yorucu kısım toplu bir şekilde yapıldığında çekirdek çitleme keyfi verebiliyor.
  2. Parçalanan kağıtlar üzerine bolca ılık su ekleyip mümkünse bir gün bekletiyoruz.
  3. İyice yumuşayan kağıtları süzüyoruz.
  4. Elimizde kalan bu kağıtların üzerine un ve beyaz tutkal ilave edip en keyifli kısma geçiyoruz: YOĞURMA! Bu noktada beyaz tutkalın yapıştırıcı özelliğinden yararlanmak istiyoruz elbette. Ancak zararı olabileceğinin de farkında olmalıyız. Alternatifleri için çalışıyoruz 🙂
  5. Kağıdın un ve tutkal ile hamur kıvamına gelmesini sağlıyoruz. Yani yorulana, yorulana ve bir daha yorulana kadar yoğurmalıyız. Neyse ki çocuklar yorulmayı severler 🙂
  6. İyice yoğurulan hamurdan küçük parçalar alınıp inceltilerek yeniden kağıt şekline getirilir. Bu parçalar temiz bir kumaş üzerine dizilip kuruması için bırakılır. Üzerlerine tekrar bir kumaş serip ağır kitaplar koyarsanız daha düz olacaktır.

Kuruyan yapraklar -özellikle ilk yapımda- biraz kalın olduysa hamuru daha ince açmak gerektiğini fark edecekler 🙂 Bu yapraklara farklı şekiller verebilir, dümdüz olması için ütüleyenler olabilir, birbirine iliştirilip defter yapılabilir, üzerine not alınabilir, resim yapılabilir. Araba, kalemlik gibi materyaller bile ortaya çıkabiliyor. Sonuçta hayaller özgür…

Aşamalar basit. Önemli olan ise uygulama. Süreçte çocuklarla gerçekleştirilecek sohbet oldukça önemli. Bu esnada kağıt yapımı için ağaçların kullanıldığı, bu esnada su harcandığı gibi konular elbette konuşulmalı. 1 ton kağıdın yaklaşık 17 ağaçtan elde edilebileceği, bu ağaçların 4250 kişiye oksijen sağladığı, bu üretim sırasında 26700 litre su tüketileceği gibi sayısal değerler verilmesi ileri yaşlar için somutlaştırmaya yardımcı olacaktır.

Uygulama her çocuk/çocuk grubunun özelliklerine uygun olarak biçimlendirilebilir. Bu etkinlik yönergeler yukarıda verdiğim gibi net bir şekilde verilerek gerçekleştirilebileceği gibi çocuk/çocuklar malzemelerle baş başa bırakılarak da gerçekleştirilebilir. Ortaya çıkacak keşiflerden sorumluyum, evet 🙂

Çocukların yönergeyi alıp adımları takip ederek kendilerinin sonuca ulaşmasını isteyenler için aşağıya ufak bir kılavuz bırakıyorum. Dijital ortamda kullanabilirsiniz. Çıktı alınarak kullanılması durumunda da yeniden kağıt olabileceğini çocuklarımıza hatırlatabiliriz 🙂

Bol kazanımlı olması dileğiyle,

Keyifler!